మన మనుగడలో రక్తం పోషించే కీలక పాత్ర గురించి మీరు చివరగా ఎప్పుడు ఆలోచించారు? భారతదేశంలో, ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు 12,000 మంది పిల్లలు పుట్టుకతో వచ్చిన రక్త రుగ్మతతో జన్మిస్తారు, ఇది గణనీయమైన ఆరోగ్య సమస్యలకు దారితీస్తుంది. వారసత్వ రక్త రుగ్మతలు, వీటిని హిమోగ్లోబినోపతీస్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇవి సాధారణ హిమోగ్లోబిన్ ఉత్పత్తిని ప్రభావితం చేసే వారసత్వ రక్త రుగ్మతల సమూహం. హిమోగ్లోబిన్ అనేది ఎర్ర రక్త కణాలలో (RBCలు) కనిపించే ఒక ప్రొటీన్, ఇది ఊపిరితిత్తుల నుండి కణజాలాలకు ఆక్సిజన్ను మరియు కణజాలాల నుండి ఊపిరితిత్తులకు కార్బన్ డయాక్సైడ్ను తీసుకువెళ్తుంది.
థలసేమియా, హిమోగ్లోబినోపతీస్లో ఒకటి, ఇది హిమోగ్లోబిన్ అసాధారణ ఉత్పత్తి వివిధ స్థాయిలలో ఆరోగ్య సమస్యలకు దారితీసే ఒక జన్యుపరమైన పరిస్థితి. థలసేమియా భారతదేశం, ఆగ్నేయాసియా, మధ్య ఆసియా, మధ్యధరా దేశాలు మరియు ఆఫ్రికాతో సహా ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో సాధారణంగా ఉంటుంది. భారతదేశంలో, దాదాపు 3-30% (సగటున ప్రతి 25 మందిలో 1) భారతీయులు బీటా-థలసేమియాకు వాహకులు.
థలసేమియా యొక్క వివిధ రూపాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, మొదట హిమోగ్లోబిన్ నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకుందాం. వయోజన హిమోగ్లోబిన్ రెండు ఆల్ఫా మరియు రెండు బీటా చైన్లతో రూపొందించబడింది. ఈ చైన్లు ఇనుప అణువును కలిగి ఉండే చిన్న పాకెట్లను కలిగి ఉంటాయి, ఇది ఆక్సిజన్కు బంధిస్తుంది. ప్రొటీన్లో ఏ చైన్ దెబ్బతింటుందో దాని ఆధారంగా, థలసేమియా ఆల్ఫా మరియు బీటా థలసేమియా అనే రెండు వేర్వేరు రూపాలలో ఉంటుంది.
ఆల్ఫా థలసేమియా
అసాధారణంగా ఏర్పడిన హిమోగ్లోబిన్ యొక్క ఆల్ఫా చైన్ల వల్ల ఆల్ఫా థలసేమియా వస్తుంది. ఇది తక్కువ మొత్తంలో ఆల్ఫా-హిమోగ్లోబిన్ కలిగి ఉండటం వల్ల హిమోగ్లోబిన్ స్థాయిలు తగ్గుతాయి. ఆల్ఫా థలసేమియా క్లినికల్గా రెండు రూపాలలో వర్గీకరించబడుతుంది:
హైడ్రాప్స్ ఫెటాలిస్ సిండ్రోమ్/ Hb బార్ట్ సిండ్రోమ్/ ఆల్ఫా థలసేమియా మేజర్
ఇది ఆల్ఫా-థలసేమియా యొక్క తీవ్రమైన రూపం. ఒక పిండం హైడ్రాప్స్ ఫెటాలిస్ను కలిగి ఉందని అనుమానించినప్పుడు, 13-14 వారాల గర్భం యొక్క అల్ట్రాసౌండ్ క్రింది లక్షణాలను చూపుతుంది:
- శరీరంలో అధిక ద్రవాలు
- పెరిగిన కాలేయం మరియు ప్లీహము
- గుండె లోపాలు
- మూత్ర వ్యవస్థ లేదా జననేంద్రియాలలో అసాధారణతలు
వివిధ అవయవాలలో సమస్యల కారణంగా, శిశువులు మృతశిశువులుగా పుట్టవచ్చు లేదా పుట్టిన వెంటనే మరణించవచ్చు. గర్భిణీ తల్లులు అధిక రక్తపోటు, అకాల ప్రసవం మరియు అసాధారణ రక్తస్రావం కారణంగా గర్భధారణలో సమస్యల ప్రమాదంలో కూడా ఉండవచ్చు.
HbH వ్యాధి
ఇది ఆల్ఫా-థలసేమియా యొక్క తేలికపాటి రూపం. వ్యక్తులు సాధారణంగా బాల్యంలో లేదా చిన్నతనంలో లక్షణాలను చూపుతారు.
- తేలికపాటి నుండి మధ్యస్థ రక్తహీనత
- ప్లీహము మరియు కాలేయం పెరగడం
- కళ్ళు మరియు చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం
- తేలికపాటి ఎముక వికృతులు (ప్రముఖ దవడ లేదా నుదిటి)
అయినప్పటికీ, తీవ్రతలో వైవిధ్యం కారణంగా, కొందరు వ్యక్తులు వయోజన దశలో నిర్ధారణ కావచ్చు లేదా సాధారణ రక్త పరీక్షలో మాత్రమే గుర్తించబడవచ్చు.
ఆల్ఫా-థలసేమియా నిర్వహణ
- హైడ్రాప్స్ ఫెటాలిస్ అనుమానిత మరియు ప్రినేటల్ నిర్ధారణ ద్వారా నిర్ధారించబడినప్పుడు, గర్భధారణలో సంభవించే సమస్యల కారణంగా ప్రారంభ నిలిపివేత ఒక ఎంపికగా పరిగణించబడుతుంది. ఇంట్రాటెరిన్ ట్రాన్స్ఫ్యూజన్లు మరియు హెమాటోపోయిటిక్ స్టెమ్ సెల్ ట్రాన్స్ప్లాంట్ వంటి చికిత్సలపై మరిన్ని అధ్యయనాలు జరుగుతున్నాయి.
- HbH వ్యాధి ఉన్న చాలా మంది వ్యక్తులకు ఎటువంటి చికిత్స అవసరం లేదు. అయినప్పటికీ, పిల్లలు మరియు పెద్దలు సాధారణ పెరుగుదల మరియు హిమోగ్లోబిన్ స్థాయిలను అంచనా వేయడానికి నిశితంగా పర్యవేక్షించబడాలి. చాలా అరుదైన సందర్భాలలో, తీవ్రమైన రక్తహీనత ఉన్న వ్యక్తులకు రక్త మార్పిడి అవసరం.
- ఐరన్ ఓవర్లోడ్ ఉన్న వ్యక్తులకు ఐరన్ చిలేషన్ థెరపీ అవసరం కావచ్చు.
- సెప్సిస్ మరియు రక్తం గడ్డకట్టే ప్రమాదం కారణంగా ప్లీహంలో పెరుగుదల ఉన్న వ్యక్తులకు స్ప్లెనెక్టమీ (ప్లీహాన్ని తొలగించడం) పరిగణించబడవచ్చు.
- పిత్తాశయ రాళ్లు లేదా కాలి పుండ్లు వంటి ఇతర సమస్యలకు వైద్య సహాయం అవసరం కావచ్చు.
ఆల్ఫా-థలసేమియా యొక్క జన్యుశాస్త్రం
ఆల్ఫా థలసేమియా అనేది HBA1 మరియు HBA2 జన్యువుల కాపీలలో తొలగింపు కారణంగా సంభవించే వారసత్వ రక్త రుగ్మత, వీటిని ఆల్ఫా-గ్లోబిన్ జన్యువులు అని కూడా అంటారు. ఇది ఆటోసోమల్ రిసెసివ్ ప్యాటర్న్లో వారసత్వంగా వస్తుంది.
మనందరికీ HBA1 మరియు HBA2 జన్యువుల యొక్క రెండు కాపీలు ఉంటాయి. ఈ రెండు జన్యువులకు, మనం మా అమ్మ నుండి ఒక కాపీని మరియు మా నాన్న నుండి ఒక కాపీని పొందుతాము. ఈ నాలుగు కాపీలు ఆల్ఫా-హిమోగ్లోబిన్ చైన్ ఉత్పత్తిలో పాల్గొంటాయి. ఈ కాపీలలో కొన్ని లేదా అన్నింటిని కోల్పోవడం వల్ల ఆల్ఫా-థలసేమియా యొక్క వివిధ రూపాలు ఏర్పడతాయి:
- ఆల్ఫా-గ్లోబిన్ జన్యువుల నాలుగు కాపీలు కోల్పోవడం వల్ల హైడ్రాప్స్ ఫెటాలిస్ లేదా Hb బార్ట్ సిండ్రోమ్ వస్తుంది.
- ఆల్ఫా-గ్లోబిన్ జన్యువు యొక్క నాలుగు కాపీలలో మూడు కోల్పోవడం వల్ల HbH వ్యాధి వస్తుంది.
- ఆల్ఫా-గ్లోబిన్ జన్యువుల నాలుగు కాపీలలో రెండు కోల్పోవడం వల్ల ఆల్ఫా థలసేమియా లక్షణం ఏర్పడుతుంది. చాలా మందికి ఎటువంటి లేదా చాలా తేలికపాటి లక్షణాలు ఉండవు, ఎందుకంటే వారు ఇంకా కొంత మొత్తంలో సాధారణ హిమోగ్లోబిన్ను ఉత్పత్తి చేస్తారు.
- ఆల్ఫా-గ్లోబిన్ చైన్ యొక్క నాలుగు కాపీలలో ఒకదానిని కోల్పోయిన వ్యక్తులను థలసేమియా సైలెంట్ క్యారియర్లు అని పిలుస్తారు. వారికి సాధారణంగా వ్యాధి లక్షణాలు ఉండవు.
ఆల్ఫా-థలసేమియా యొక్క వారసత్వం
- ప్రతి తల్లిదండ్రులు సైలెంట్ క్యారియర్లు అయినప్పుడు, అంటే వారికి ఆల్ఫా-గ్లోబిన్ జన్యువు యొక్క నాలుగు కాపీలలో మూడు ఉంటాయి. వారి పిల్లలు నాలుగు కాపీలను కలిగి ఉండవచ్చు లేదా సైలెంట్ క్యారియర్ లేదా థలసేమియా లక్షణం కలిగి ఉండే ప్రమాదం ఉండవచ్చు.
- ఒక తల్లిదండ్రులు సైలెంట్ క్యారియర్ అయినప్పుడు మరియు ఇతర తల్లిదండ్రులకు రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాపీలు లేనప్పుడు, వారి బిడ్డకు హైడ్రాప్స్ ఫెటాలిస్, HbH వ్యాధి లేదా ఆల్ఫా థలసేమియా లక్షణం వచ్చే ప్రమాదం ఉండవచ్చు.
- ఇద్దరు తల్లిదండ్రులకు కనీసం రెండు కాపీలు లేనప్పుడు, వారి పిల్లలు హైడ్రాప్స్ ఫెటాలిస్ లేదా HbH వ్యాధికి ప్రమాదంలో ఉంటారు.
వ్యాధి యొక్క ఖచ్చితమైన ప్రమాదం తప్పిపోయిన కాపీల సంఖ్య మరియు వ్యాధిని కలిగించే మార్పుతో జన్యువుల కలయికపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
బీటా థలసేమియా
బీటా థలసేమియా అనేది తక్కువ మొత్తంలో బీటా-హిమోగ్లోబిన్ చైన్ల వల్ల వస్తుంది, ఇది హైపోక్రోమిక్ రక్తహీనతకు మరియు హిమోగ్లోబిన్ మొత్తంలో తగ్గుదలకు దారితీస్తుంది. వ్యాధి యొక్క తీవ్రత ఆల్ఫా-గ్లోబిన్ చైన్ మరియు నాన్-ఆల్ఫా గ్లోబిన్ చైన్ మధ్య అసమతుల్యత స్థాయిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. లక్షణాల తీవ్రత ఆధారంగా బీటా థలసేమియాను రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు:
థలసేమియా మేజర్ లేదా కూలీస్ రక్తహీనత
థలసేమియా మేజర్ యొక్క క్లినికల్ లక్షణాలు 6 మరియు 24 నెలల మధ్య కనిపిస్తాయి. సాధారణ లక్షణాలు వీటిని కలిగి ఉంటాయి:
- పసిపిల్లలు సరిగా పెరగరు
- తీవ్రమైన రక్తహీనత కారణంగా క్రమంగా పాలిపోతారు
- ఆహార సమస్యలు, అతిసారం, చిరాకు, పునరావృత అంటువ్యాధులు
- పెరిగిన ప్లీహము
- ఎముక వికృతులు
థలసేమియా ఇంటర్మీడియా
చాలా మంది వ్యక్తులు వారి బాల్యంలో లేదా యుక్తవయస్సులో లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తారు. సాధారణ లక్షణాలు వీటిని కలిగి ఉంటాయి:
- తెలికపాటి చర్మం మరియు కామెర్లు
- కాలేయం మరియు ప్లీహం పెరుగుదల
- మధ్యస్థం నుండి తీవ్రమైన ఎముక వికృతులు
బీటా-థలసేమియా నిర్వహణ
- బీటా-థలసేమియా మేజర్ ఉన్న పిల్లలకు సాధారణ పెరుగుదల మరియు అభివృద్ధికి మద్దతు ఇవ్వడానికి కనీస హిమోగ్లోబిన్ సాంద్రతను నిర్వహించడానికి ప్రతి 2-3 వారాలకు క్రమం తప్పకుండా రక్త మార్పిడి అవసరం.
- పెరిగిన జీర్ణశయాంతర శోషణ కారణంగా సంభవించే తదుపరి ఇనుము అధిక లోడ్ చికిత్స
- HLA-సమాన (జన్యుపరంగా సరిపోలిన) తోబుట్టువు నుండి ఎముక మజ్జ మార్పిడి ఇనుము చేలేషన్ థెరపీ అవసరాన్ని తొలగించవచ్చు, ఎందుకంటే ఇనుము పేరుకుపోవడాన్ని పునరావృత ఫ్లెబోటమీ (రక్తదానం) ద్వారా నిర్వహించవచ్చు. ఎముక మజ్జ మార్పిడి ఫలితం ఇనుము లోడ్, కాలేయ ఫైబ్రోసిస్ మరియు హెపాటోమెగాలీ వంటి మునుపటి ప్రమాద కారకాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అటువంటి ప్రమాద కారకాలు లేని పిల్లలకు 90% కంటే ఎక్కువ వ్యాధి-రహిత మనుగడ రేటు ఉంటుంది. అయితే, మార్పిడిని తిరస్కరించే కొద్దిపాటి ప్రమాదం ఉంది.
- సంబంధిత దాత నుండి బొడ్డు తాడు రక్త మార్పిడి సాధ్యమయ్యే చికిత్స. ఇది మార్పిడి తిరస్కరణ ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుంది. థలసేమియా ఉన్న పిల్లవాడిని కలిగి ఉన్న దంపతులు పిల్లవాడు మరియు ప్రభావితం కాని గర్భధారణ మధ్య HLA అనుకూలత యొక్క ప్రినేటల్ గుర్తింపును ఎంచుకోవచ్చు. అనుకూలంగా ఉంటే, తల్లిదండ్రులు బొడ్డు తాడు రక్త మార్పిడి కోసం ప్రసవ సమయంలో ప్లాసెంటల్ రక్తం సేకరణను ఎంచుకోవచ్చు.
బీటా-థలసేమియాలో సమస్యలు
సుమారు 10-11 సంవత్సరాల వయస్సులో, థలసేమియా మేజర్ ఉన్న పిల్లలు ఐరన్ చిలేషన్ థెరపీ లేనప్పుడు ఐరన్ ఓవర్లోడ్ కారణంగా తీవ్రమైన సమస్యలను అభివృద్ధి చేసే ప్రమాదం ఉంది. రెగ్యులర్ సీరం ఫెర్రిటిన్ సాంద్రత ద్వారా మరియు కొన్ని సందర్భాల్లో, కాలేయ బయాప్సీ ద్వారా ఐరన్ ఓవర్లోడ్ను పర్యవేక్షించవచ్చు. చికిత్స చేయని ఐరన్ ఓవర్లోడ్ దీనికి దారితీస్తుంది:
- పిల్లలలో పెరుగుదల నిరోధం మరియు లైంగిక పరిపక్వత వైఫల్యం
- అధిక ఇనుము కంటెంట్ కారణంగా గుండె, కాలేయం మరియు ఎండోక్రైన్ గ్రంధులకు నష్టం
- థలసేమియా ఉన్న పెద్దలు ఆస్టియోపెనియా మరియు ఆస్టియోపొరోసిస్ ప్రమాదంలో ఉంటారు
బీటా-థలసేమియా యొక్క జన్యుశాస్త్రం
బీటా-థలసేమియా అనేది HBB జన్యువులో వ్యాధిని కలిగించే మార్పుల కారణంగా సంభవించే వారసత్వ పరిస్థితి, ఇది బీటా-గ్లోబిన్ చైన్ను తయారు చేస్తుంది. బీటా-థలసేమియా ఆటోసోమల్-రిసెసివ్ పద్ధతిలో వారసత్వంగా వస్తుంది. మనందరికీ HBB జన్యువు యొక్క రెండు కాపీలు ఉంటాయి. మనకు మా నాన్న నుండి ఒకటి మరియు మా అమ్మ నుండి ఒకటి వస్తుంది. ఒక తల్లిదండ్రులకు HBB జన్యువు యొక్క ఒక కాపీలో వ్యాధిని కలిగించే మార్పు ఉన్నప్పుడు, వారిని క్యారియర్లు లేదా థలసేమియా మైనర్ ఉన్నవారు అని పిలుస్తారు. థలసేమియా మైనర్ ఉన్న వ్యక్తులకు సాధారణంగా ఎటువంటి లక్షణాలు ఉండవు.
ఇద్దరు తల్లిదండ్రులు క్యారియర్లు అయినప్పుడు, వారికి థలసేమియా ఉన్న పిల్లవాడిని కలిగి ఉండే ప్రమాదం పెరుగుతుంది. క్యారియర్లు అయిన దంపతులకు:
- థలసేమియా ఉన్న పిల్లవాడిని కలిగి ఉండటానికి 25% (4 మందిలో 1) అవకాశం ఉంది.
- క్యారియర్గా ఉన్న పిల్లవాడిని కలిగి ఉండటానికి 50% (2 మందిలో 1) అవకాశం ఉంది.
- క్యారియర్ కాని లేదా ప్రభావితం కాని పిల్లవాడిని కలిగి ఉండటానికి 25% (4 మందిలో 1) అవకాశం ఉంది.
ఆల్ఫా లేదా బీటా-థలసేమియా నిర్ధారణ
- హెమటోలాజికల్ అధ్యయనాలు: హిమోగ్లోబిన్ యొక్క నిర్మాణం మరియు పరిమాణంలో మార్పులను గుర్తించగల రక్త స్మెర్స్
- హిమోగ్లోబిన్ విశ్లేషణ: హిమోగ్లోబిన్ ప్రొటీన్ జీవితంలోని వివిధ దశల ద్వారా వివిధ రకాల చైన్లతో రూపొందించబడుతుంది. హిమోగ్లోబిన్ చైన్ ప్యాటర్న్లో మార్పులు ఒక నిర్దిష్ట రకం థలసేమియాను సూచించవచ్చు.
- జన్యు పరీక్ష: జన్యు పరీక్ష HBB, HBA1 లేదా HBA2 జన్యువులో వ్యాధిని కలిగించే మార్పులు లేదా తొలగింపులను గుర్తించగలదు, ఇది వ్యాధి నిర్ధారణను నిర్ధారిస్తుంది.
థలసేమియా కోసం జన్యుపరమైన కౌన్సిలింగ్
థలసేమియా ఉన్నట్లు అనుమానించబడిన వ్యక్తికి లేదా పిల్లవాడికి జన్యు పరీక్ష మరియు జన్యుపరమైన కౌన్సిలింగ్ క్రింది కారణాల వల్ల ప్రయోజనకరంగా ఉండవచ్చు:
- అంతర్లీన జన్యు కారణాలను గుర్తించడం ద్వారా వ్యాధి యొక్క ఖచ్చితమైన నిర్ధారణ
- వ్యాధి యొక్క ఖచ్చితమైన నిర్వహణ మరియు దీర్ఘకాలిక పర్యవేక్షణ
- ప్రమాదంలో ఉన్న కుటుంబ సభ్యులకు ప్రమాదాన్ని అంచనా వేయడం
- గర్భధారణ గురించి సమాచార నిర్ణయం తీసుకోవడానికి దంపతులు ప్రినేటల్ జన్యు పరీక్ష లేదా ప్రీఇంప్లాంటేషన్ జన్యు నిర్ధారణను ఎంచుకోవచ్చు.
- వ్యాధి యొక్క చిక్కులను ఎదుర్కోవడానికి మానసిక మద్దతు పొందడం
థలసేమియా కోసం క్యారియర్ స్క్రీనింగ్
క్యారియర్ స్క్రీనింగ్ అనేది ఒక జన్యు పరీక్ష, ఇది ఆల్ఫా-థలసేమియా (సైలెంట్ క్యారియర్లు లేదా ఆల్ఫా-థలసేమియా లక్షణం) లేదా బీటా-థలసేమియా (బీటా-థలసేమియా మైనర్) కోసం వాహకాలు అని దంపతులు తెలుసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. ఇద్దరు తల్లిదండ్రులు వాహకాలు అయినప్పుడు, వారి పిల్లలు థలసేమియా కారణంగా సమస్యలను కలిగి ఉండే ప్రమాదం ఉంది.
క్యారియర్ స్క్రీనింగ్ దీనికి సిఫార్సు చేయబడింది:
- భారత ఉపఖండంలో వ్యాధి యొక్క అధిక ప్రాబల్యం కారణంగా గర్భధారణకు ప్లాన్ చేస్తున్న ఏదైనా భారతీయ పూర్వీకుల దంపతులు
- థలసేమియా యొక్క కుటుంబ చరిత్ర ఉన్న వ్యక్తులు
- దాత వీర్యం లేదా గుడ్డును ఎంచుకుంటున్న వ్యక్తులు
భారతదేశంలో వ్యాధి యొక్క అధిక ప్రాబల్యం ఉన్నప్పటికీ, అందుబాటులో ఉన్న వనరుల కొరత కారణంగా చాలా మందికి థలసేమియా నిర్ధారణ ఒంటరిగా ఉండవచ్చు. అదనంగా, చికిత్సలతో సంబంధం ఉన్న ఆర్థిక ఖర్చులు మరియు జీవితకాల పర్యవేక్షణ అవసరం చాలా కుటుంబాలకు సవాలుగా ఉంటుంది. జన్యుపరమైన కౌన్సిలర్తో మాట్లాడటం వలన మీకు మరియు మీ కుటుంబ సభ్యులకు సాధ్యమయ్యే అంతర్లీన జన్యు కారణాలను బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు మానసిక మరియు వైద్యపరమైన చిక్కులను చర్చించడానికి సహాయపడుతుంది. జన్యుపరమైన కౌన్సిలర్ వైద్య జన్యుశాస్త్రం మరియు మానసిక కౌన్సిలింగ్లో నైపుణ్యం కలిగిన ఒక ప్రత్యేక ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుడు. మీరు జన్యుపరమైన కౌన్సిలింగ్ అపాయింట్మెంట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటే మమ్మల్ని 1800 102 4595 (టోల్-ఫ్రీ) లేదా 040-66986700 కు కాల్ చేయండి లేదా info@mapmygenome.in కు వ్రాయండి
థలసేమియా ఉన్న కుటుంబాలకు వనరులు
సపోర్ట్ గ్రూపులు ఇలాంటి అనుభవాలు ఉన్న వ్యక్తులతో కనెక్ట్ అవ్వడానికి ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తులు మరియు కుటుంబాలకు విలువైన వనరులు కావచ్చు. థలసేమియా ఉన్నట్లు మీకు లేదా మీకు తెలిసిన ఎవరికైనా నిర్ధారణ అయితే కొన్ని వనరులు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:
http://www.thalassemiaindia.org
http://www.thalassemicsindia.org/index.php
సూచన
Mohanty, D., Colah, R.B., Gorakshakar, A.C. et al. J Community Genet (2013) 4: 33. https://doi.org/10.1007/s12687-012-0114-0
https://www.nhp.gov.in/thalassemia_pg
