స్ట్రోక్, మెదడు దాడి అని కూడా పిలుస్తారు, ఆక్సిజన్ మరియు మెదడుకు పోషకాలను తీసుకువెళ్లే రక్తనాళం గడ్డకట్టడం వల్ల నిరోధించబడినప్పుడు లేదా మెదడులోని రక్తనాళం పగిలిపోయినప్పుడు (ఏదైనా పగిలితే) సంభవిస్తుంది. ఇది మెదడు, వెన్నెముక మరియు కంటి రెటీనాలోని ఏ ప్రాంతంలోనైనా సంభవించవచ్చు.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరణానికి రెండవ ప్రధాన కారణం మరియు ప్రధాన వైకల్యం స్ట్రోక్ అని అధ్యయనాలు ఎత్తి చూపాయి. అంతేకాకుండా, తక్కువ మరియు మధ్య-ఆదాయ దేశాలలో యువకులలో స్ట్రోక్ కేసులు ఇప్పుడు సాధారణం.
కరోనరీ హృదయ వ్యాధులు మరియు క్యాన్సర్ల తర్వాత, భారతదేశంలో స్ట్రోక్ మరణం మరియు వైకల్యానికి మూడవ ప్రధాన కారణం. ప్రతి 40 సెకన్లకు ఒక స్ట్రోక్ వస్తుంది మరియు ప్రతి నాలుగు నిమిషాలకు ఒకరు స్ట్రోక్తో మరణిస్తున్నారు. భారతదేశంలోని మొత్తం స్ట్రోక్లలో సగానికి పైగా రక్తపోటుకు కారణమని చెప్పవచ్చు.
స్ట్రోక్ రకాలు
స్ట్రోక్ మూడు రకాలు:
ఇస్కెమిక్ స్ట్రోక్లు:
ఇది ధమని (లేదా, అరుదైన సందర్భాల్లో, సిర) నిరోధించబడటం వల్ల వస్తుంది. సుమారు 87% స్ట్రోక్లు ఇస్కెమిక్ స్ట్రోక్లు. ఇస్కెమిక్ స్ట్రోక్ రెండు రకాలు:
-
థ్రోంబోటిక్ స్ట్రోక్లు-
ఇవి మెదడులోని రక్తనాళాలలో ఏర్పడే రక్తం గడ్డకట్టడం వల్ల వస్తాయి. -
ఎంబోలిక్ స్ట్రోక్లు-
ఇవి శరీరంలో మరెక్కడైనా ఏర్పడే రక్తం గడ్డకట్టడం లేదా ఫలకం శిధిలాలు రక్తప్రవాహం ద్వారా మెదడులోని రక్తనాళాలలో ఒకదానికి ప్రయాణించడం వల్ల సంభవిస్తాయి.
మెదడుకు సరఫరా చేసే రక్తనాళం పగిలి రక్తస్రావం అయినప్పుడు హెమరేజిక్ స్ట్రోక్ సంభవిస్తుంది. హెమరేజిక్ స్ట్రోక్ రెండు రకాలు.
-
ఇంట్రాసెరెబ్రల్ హెమరేజ్-
మెదడులోని రక్తనాళాల నుండి రక్తస్రావం. -
సుబారక్నోయిడ్ హెమరేజ్-
సబారక్నోయిడ్ స్పేస్ (మెదడు మరియు మెదడును కప్పి ఉంచే పొరల మధ్య ఉన్న ప్రదేశం)లో రక్తస్రావం.
తాత్కాలిక ఇస్కెమిక్ స్ట్రోక్ను హెచ్చరిక లేదా మినీ-స్ట్రోక్ అని పిలుస్తారు, ఇది మెదడుకు రక్త ప్రవాహాన్ని తాత్కాలికంగా నిరోధిస్తుంది. లక్షణాలు మరియు రక్తం గడ్డకట్టడం తక్కువ సమయం పాటు ఉంటాయి.
సంకేతాలు మరియు లక్షణాలు:
స్ట్రోక్ను గుర్తించడానికి F.A.S.T హెచ్చరిక సంకేతాలను గమనించండి. స్ట్రోక్ యొక్క హెచ్చరిక సంకేతాలు మరియు లక్షణాలను త్వరగా గుర్తించడంలో FAST మీకు సహాయపడే ఒక సంక్షిప్త రూపం. F అంటే ముఖం వంగిపోవడం, A అంటే చేయి బలహీనపడటం, S అంటే మాట కష్టం, మరియు T అంటే అత్యవసరం కోసం కాల్ చేయడానికి సమయం.
అలాగే, ఇతర స్ట్రోక్ లక్షణాల కోసం చూడండి:
- శరీరంలో ఒక వైపు ముఖ్యంగా ముఖం, చేయి లేదా కాలిలో మత్తు లేదా బలహీనత
- గందరగోళం, మాట్లాడటంలో లేదా అర్థం చేసుకోవడంలో ఇబ్బంది
- ఒకటి లేదా రెండు కళ్ళలో చూడటంలో ఇబ్బంది
- నడవడంలో ఇబ్బంది, మైకము, సమతుల్యత లేదా సమన్వయం కోల్పోవడం
- తెలియని కారణంతో తీవ్రమైన తలనొప్పి.
స్ట్రోక్ కారణాలు
ప్రమాద కారకాలు రెండు రకాలుగా విభజించబడ్డాయి: మార్చదగినవి మరియు మార్చలేనివి. మార్చదగిన రకాలు ఔషధం ద్వారా లేదా అలవాట్లను మార్చడం ద్వారా నియంత్రించబడతాయి. వయస్సు, స్ట్రోక్ యొక్క కుటుంబ చరిత్ర మొదలైన వాటితో సహా మార్చలేని రకాలను మార్చలేము.
మార్చదగిన ప్రమాద కారకాలు:
- ఆహార సంబంధమైనవి
- మెటబాలిక్
- రక్తపోటు
- మైక్రోబియల్
- ఇస్కెమిక్ గుండె జబ్బులు
- పర్యావరణ
మార్చలేని ప్రమాద కారకాలు:
- వయస్సు
- లింగం
- జాతి
- జన్యువులు
స్ట్రోక్ ఎలా నిర్ధారణ అవుతుంది?
సరైన చికిత్సను గుర్తించడంలో స్ట్రోక్ రకాన్ని నిర్ణయించడం చాలా ముఖ్యం. అత్యవసర గదిలో, స్ట్రోక్ అత్యవసర బృందం అడగవచ్చు:
- స్ట్రోక్ లక్షణాలు ఎప్పుడు ప్రారంభమయ్యాయి. ఏ చికిత్స ఉత్తమమో నిర్ణయించడంలో ఇది కీలకమైనది.
- వైద్య చరిత్ర గురించి అడగండి
- శారీరక మరియు నాడీ పరీక్ష చేయండి
- కొన్ని ప్రయోగశాల పరీక్షలు చేయించుకోండి
- CT లేదా MRI చేయండి, ఇది స్ట్రోక్ రకాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
స్ట్రోక్ కోసం సాధారణ పరీక్షలలో ఇవి ఉన్నాయి:
- కంప్యూటరైజ్డ్ టోమోగ్రఫీ (CT) స్కాన్.
- ల్యాబ్ రక్త పరీక్షలు (ఇన్ఫెక్షన్లు లేదా గుండె దెబ్బతినడం సంకేతాలను వెతకడం, గడ్డకట్టే సామర్థ్యం మరియు రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలను తనిఖీ చేయడం, మూత్రపిండాలు మరియు కాలేయం ఎంత బాగా పనిచేస్తున్నాయో పరీక్షించడం మొదలైనవి).
- ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రామ్ (సంక్షిప్తంగా ECG లేదా EKG) గుండె సమస్య సమస్యకు మూలం కాదని నిర్ధారించుకోవడానికి.
- మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్ (MRI) స్కాన్లు.
- ఎలక్ట్రోఎన్సెఫలోగ్రామ్ (EEG), తక్కువ సాధారణం అయినప్పటికీ, మూర్ఛలు లేదా సంబంధిత సమస్యలను తోసిపుచ్చగలదు.
స్ట్రోక్ కోసం చికిత్స
మందులు మరియు చికిత్సలు స్ట్రోక్ రకం మరియు స్ట్రోక్ తర్వాత వ్యక్తి ఎంత త్వరగా చికిత్స పొందుతారనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటాయి. స్ట్రోక్ కోసం దీర్ఘకాలిక చికిత్సలు కూడా ఉన్నాయి.
స్ట్రోక్ కోసం చికిత్సల ఉదాహరణలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
| ఇస్కెమిక్ స్ట్రోక్ | హెమరేజిక్ స్ట్రోక్ |
| థ్రోంబోలిటిక్ డ్రగ్స్ (మూడు నుండి నాలుగున్నర గంటలలోపు). | రక్తపోటు నియంత్రణ. |
| థ్రోంబెక్టమీ (మెదడుకు గణనీయమైన నష్టం లేకపోతే 24 గంటలలోపు). | రక్తస్రావం పెంచే ఏదైనా ఔషధాన్ని తిప్పికొట్టడం. |
| రక్తపోటు నియంత్రణ. | మీ పుర్రె లోపల ఒత్తిడిని తగ్గించడానికి మందులు లేదా శస్త్రచికిత్స ఉపయోగించడం. |
నివారణ:
80% స్ట్రోక్లను నివారించవచ్చు. ప్రమాద కారకాలను తెలుసుకోండి మరియు మీరు నియంత్రించవచ్చు, చికిత్స చేయవచ్చు మరియు కోలుకోవచ్చు. CDC (సెంటర్ ఫర్ డిసీజ్ కంట్రోల్ అండ్ ప్రివెన్షన్) ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి మార్పులు మరియు స్ట్రోక్ ప్రమాదానికి దోహదపడే కారకాలను నియంత్రించడానికి ఆరోగ్య సంరక్షణ బృందంతో కలిసి పనిచేయడం ద్వారా స్ట్రోక్లను నివారించవచ్చని పేర్కొంది.
మీ జన్యుపరమైన పూర్వస్థితిని అర్థం చేసుకోవడం అలాంటి ఒక మార్గం. Mapmygenome యొక్క జనోంపత్రి వ్యక్తికి స్ట్రోక్ వచ్చే ప్రమాదాన్ని గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది. ఈ DNA ఆధారిత ఆరోగ్య పరిష్కారం మీకు ఏదైనా ఆరోగ్య పరిస్థితికి మీ జన్యుపరమైన పూర్వస్థితి యొక్క సమగ్ర అంచనాను అందిస్తుంది మరియు దానిని మీ మరియు మీ కుటుంబ ఆరోగ్య చరిత్రతో సహసంబంధం చేస్తుంది. జన్యు సలహాదారు సహాయంతో, మీరు స్ట్రోక్ ప్రమాదాన్ని నివారించడానికి ఆరోగ్య ప్రణాళికను రూపొందించవచ్చు.
